In 2018 heeft het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) de provincie Groningen een bijdrage van 1 miljoen euro toegekend voor een verkenning naar 'opleiding, innovatie en duurzaamheid in Groningen'. Dit werd gedaan in het kader van het Erfgoedprogramma. Voor deze verkenning werden drie grote monumentenorganisaties gevraagd om innovatieve projecten aan te leveren als pilotprojecten (proefprojecten).
Het Groninger Landschap droeg Villa Barmerhoek in Doodstil aan, Staatsbosbeheer de boerderij Enne Jans Heerd op Maarhuizen en Stichting Oude Groninger Kerken de kerk in Overschild. Vanuit de bijdrage van het ministerie ging, in de vorm van een incidentele subsidie, 240.000 euro naar Villa Barmerhoek, 250.000 euro naar de Enne Jans Heerd en 260.000 euro naar de kerk in Overschild.
Op woensdag 17 juni 2026 vond in de kerk in Overschild de kennissessie ‘Innovatie & verduurzaming in de praktijk’ plaats. Deelnemers uit de erfgoedsector, overheden, kennisinstellingen en de monumentenwereld kwamen samen om ervaringen uit te wisselen over de verduurzaming van monumentaal erfgoed. Dat gebeurde aan de hand van drie praktijkvoorbeelden (Kerk Overschild, Villa Barmerhoek en Op Maarhuizen).
De Enne Jans Heerd is een rijksmonumentale boerderij op de eeuwenoude wierde Maarhuizen, net boven Winsum. De boerderij bestaat uit een woonhuis met twee grote, aangebouwde schuren. Nadat de laatste pachter in 2011 de boerderij verliet, kwam er een einde aan de agrarische functie. Eigenaar Staatsbosbeheer ging op zoek naar een nieuwe invulling en een nieuwe pachter of huurder. Er kwamen verschillende projecten voorbij, maar de kosten voor achterstallig en toekomstig onderhoud bleken een belangrijk obstakel. Het rijksmonument verkeerde in een slechte staat van onderhoud.
In 2017 kwamen Mayke Zandstra en Gijs van Rhijn in beeld als nieuwe huurders. Zij hadden de droom om van ‘op Maarhuizen’ een culturele ontmoetingsplek te maken. Samen met hen werd een uitgebreid plan ontwikkeld voor de restauratie en herbestemming van de boerderij. Voor de uitvoering hiervan waren ze sterk afhankelijk van potjes en fondsen van allerlei verschillende partijen. De provincie Groningen ondersteunde het project via verschillende regelingen.
De incidentele subsidie verduurzaming van 250.000 euro is gebruikt voor het op innovatieve manier isoleren van het dak van de schuur, het gelijktrekken van het hoogteverschil in de kleine schuur en het circulair herbestemmen van de boerderij en het omliggende terrein. De werkzaamheden startten in 2021. In juli 2023 opende 'op Maarhuizen' haar deuren. Het was daarmee het eerste van drie proefprojecten die werd afgerond.
Villa Barmerhoek is een rijksmonumentale villa met koetshuis aan de Barmerweg 1 te Doodstil. Toen de eerdere bewoonster stierf, heeft ze de villa nagelaten aan Het Groninger Landschap om te voorkomen dat het rijksmonument verloren zou gaan. De villa had aardbevingsschade en bevond zich bovendien in een slechte staat van onderhoud.
Samen met restauratie-architect Kor Holstein werkte het Groninger Landschap vanaf 2016 aan een gedetailleerd reddingsplan voor de monumentale villa. De inzet was ambitieus: aardbevingsschade herstellen, achterstallig onderhoud wegwerken én de woning aardbevingsbestendiger en duurzamer maken. De werkzaamheden waren bedoeld voor de binnen- en buitenkant. In 2018 heeft Het Groninger Landschap grootschalig onderhoud en restauratie gepleegd aan de buitenkant van Villa Barmerhoek; de aardbevingsschade is hersteld en er zijn onderdelen versterkt door Centrum Veilig Wonen (CVW). Met de verduurzaming aan de binnenkant werd in 2023 gestart. De incidentele subsidie verduurzaming van 240.000 euro is gebruikt om de innovatieve verduurzaming van de villa te bekostigen.
Op 13 september 2024 werd de villa feestelijk geopend. Er zijn nieuwe huurders voor het pand gevonden.
De laatste in de rij met proefprojecten is de kerk in Overschild. Deze 144 jaar oude kerk was beschadigd door de aardbevingen en moest worden versterkt. Er werden verschillende opties voor versterking onderzocht. Naar aanleiding van gezamenlijk onderzoek door de Nationaal Coördinator Groningen (NCG), technische deskundigen, overheden en Stichting Oude Groninger Kerken viel de keuze uiteindelijk op 'base isolation'. Bij base isolation wordt de kerk helemaal opgetild en op flexibele dempers (een soort veren) gezet, waardoor trillingen in de ondergrond niet langer doorwerken in het kerkgebouw. Bepalend in deze keuze was dat het een rijksmonument is, een sober en eenvoudig kerkgebouw, waardoor de versterking zo min mogelijk zichtbaar zou moeten zijn voor zowel de binnen- als de buitenkant. De incidentele subsidie verduurzaming van 260.000 euro is gebruikt om een deel van het project te bekostigen.
Na jaren van voorbereiding werd de kerk in juli 2024 losgezaagd van de huidige fundering en 1,5 meter de lucht in getild door middel van vijzels. In het voorjaar van 2026 zijn de werkzaamheden afgerond. De kerk krijgt een nieuwe functie. Het is de bedoeling om er een koffie en theehuis van te maken.
