Jakobskruiskruid is een plant die van nature voorkomt in Nederland. De plant is te herkennen aan de opvallende gele bloemen die bloeien van juni tot en met september. De plant groeit vooral op schrale of kale plekken, zoals bermen, dijken, braakliggende terreinen en verstoorde graslanden.
Jakobskruiskruid speelt een belangrijke rol in de natuur en vormt een waardevolle bron van voedsel voor diverse insectensoorten. Daarmee draagt de plant bij aan de biodiversiteit en aan een gezond ecosysteem. Tegelijk is het van belang om de verspreiding van Jakobskruiskruid tegen te gaan op locaties waar het in hooi of kuilvoer terecht kan komen. De opgave ligt daarom niet in het overal verwijderen van de plant, maar in het zorgvuldig voorkomen van ongewenste verspreiding op plekken waar dit noodzakelijk is.
Dat kunnen we als provincie niet alleen. Overheden, terreinbeheerders, agrariërs en inwoners hebben daarin allemaal een rol. Om dat te doen hebben alle gemeenten en terrein beherende partijen in 2005 een jakobskruiskruidconvenant ondertekend, om gezamenlijk de verspreiding van Jakobskruiskruid onder controle te houden.
Jakobskruiskruid is een één, maar meestal tweejarige plant die in het eerste jaar herkenbaar is aan een rozet van diep ingesneden bladeren, laag bij de grond. In het tweede jaar ontwikkelt de plant een rechtopstaande stengel die doorgaans een hoogte bereikt van 30 tot 100 centimeter. De bladeren zijn donkergroen, veerdelig en afwisselend geplaatst langs de stengel, met een lengte van circa 5 tot 20 centimeter, waarbij de onderste bladeren groter en meer ingesneden zijn dan de bovenste. Jakobskruiskruid is in bloei goed te herkennen aan de paarse of gedeeltelijk paarse stengels waaraan de bloemen groeien.
Niet alle gele bloemen in het grasland zijn echter jakobskruiskruid. Er komen diverse andere soorten voor die eveneens geel bloeien en soms op jakobskruiskruid lijken, zoals boerenwormkruid, sint-janskruid en groot streepszaad. Het merendeel van deze soorten is niet schadelijk en kan zelfs een positieve bijdrage leveren aan de gezondheid van vee.
Van links naar rechts: sint-janskruid (Manfred Richter), boerenwormkruid (Krzysztof Jaracz), groot streepzaad (maxpixel), jakobskruiskruid (Rihaij). Klik op de foto om te vergroten.
Jakobskruiskruid verspreidt zich voornamelijk via zaad. Na de bloei vormen de bloemen grote aantallen lichte, pluizige zaden die door de wind worden meegenomen. De meeste zaden komen dicht bij de moederplant terecht, maar verspreiding over grotere afstand is ook mogelijk. Daarnaast kan de plant zich verspreiden door grondverplaatsing. De zaden van jakobskruiskruid zijn lichtontkiemers en kunnen langdurig in de bodem aanwezig blijven. Wanneer grond wordt verplaatst, bijvoorbeeld bij bouwwerkzaamheden, kunnen de zaden meebewegen naar een nieuwe locatie en daar ontkiemen.
De zaden ontkiemen vooral op:
Een gezonde, dichte grasmat maakt het voor Jakobskruiskruid juist moeilijk om zich te vestigen.
Iedereen met een tuin, erf, paardenweide of ander terrein kan helpen om ongewenste verspreiding te beperken.
De provincie Groningen bestrijdt Jakobskruiskruid op onze provinciale gronden. Daarbij werkt de provincie samen met Friesland en Drenthe volgens een gezamenlijke aanpak. De aanpak richt zich vooral op het beperken van verspreiding en het beschermen van gebieden waar risico’s bestaan voor vee, en op plekken waar Jakobskruiskruid een ongewenste haard vormt.
Op provinciale gronden wordt bekeken of er sprake is van een grote groeiplek, of de locatie dichtbij graslanden ligt waar paarden of runderen grazen en of de verspreiding richting landbouwgronden kan optreden. Afhankelijk van de situatie kan worden besloten om maatregelen te nemen.
We maaien vóór de zaadvorming om verdere verspreiding te voorkomen. Maaien vindt plaats wanneer er een melding binnenkomt en de situatie voldoet aan de criteria uit de provinciale aanpak. Daarnaast onderzoekt de provincie nieuwe methoden, zoals een pilot met elektrocutie van grote haarden.
Ervaart u overlast van Jakobskruiskruid en groeit er een haard (75-100+ planten per 100m2), maak dan een melding bij de provincie.
Meldingen helpen ons om beter inzicht te krijgen in waar Jakobskruiskruid voorkomt en hoe de verspreiding zich ontwikkelt. Deze informatie gebruiken we voor monitoring en om onze aanpak waar nodig te verbeteren. De provincie houdt daarom jaarlijks bij hoeveel meldingen worden gedaan en op welke locaties de plant voorkomt.
Na een melding bekijken we waar de plant staat, wie de eigenaar of beheerder van het terrein is, of het om provinciale grond gaat en of de situatie past binnen de provinciale aanpak. Meldingen geven ons een beter beeld van de verspreiding van Jakobskruiskruid in Groningen.
De provincie is alleen verantwoordelijk voor het beheer van provinciale gronden. Het grootste deel van de grond in Groningen is in beheer van gemeenten, waterschappen, terreinbeheerders, bedrijven of particuliere eigenaren. Op deze terreinen kan de provincie geen maatregelen uitvoeren.
Wanneer een melding betrekking heeft op grond die niet van de provincie is, informeren wij u zo mogelijk over de verantwoordelijke grondeigenaar of beheerder. Zo werken inwoners, terreinbeheerders en overheden samen aan het voorkomen van verdere verspreiding.
Dat is niet het doel. Jakobskruiskruid is een inheemse plant met ecologische waarde voor verschillende insectensoorten. De aanpak richt zich op het voorkomen van risico's en het beperken van verspreiding op plekken waar problemen kunnen ontstaan.
Een enkele plant betekent niet automatisch een groot probleem. Risico's ontstaan vooral wanneer veel planten zaad vormen of wanneer de plant in hooi of kuilvoer terechtkomt. Preventie en tijdig beheer zijn daarom belangrijk.
Nee. De provincie bestrijdt Jakobskruiskruid alleen op provinciale gronden. Andere grondeigenaren zijn verantwoordelijk voor hun eigen terrein.
Planten die zaad vormen kunnen bijdragen aan verdere verspreiding. Door tijdig in te grijpen, voorkomt u nieuwe groeiplekken op uw eigen terrein én in de omgeving.
Er zijn verschillende geel bloeiende soorten die op Jakobskruiskruid lijken, zoals boerenwormkruid, sint-janskruid en groot streepzaad. Het is daarom belangrijk eerst goed vast te stellen om welke plant het gaat.
Een dier raakt niet direct vergiftigd door het eten van één plant. Vergiftiging door jakobskruiskruid ontstaat meestal doordat over een langere periode grotere hoeveelheden van de plant worden gegeten. Een volwassen koe of paard zou vele kilo's jakobskruiskruid moeten binnenkrijgen voordat sprake is van ernstige gezondheidsschade. Het risico zit vooral in de ophoping van schadelijke stoffen in de lever bij langdurige opname.