Wie ’s nachts door Groningen reist, merkt het meteen: hier zijn nog plekken waar het echt donker is. In een land dat behoort tot de meest verlichte landen ter wereld, is duisternis zeldzaam geworden. De beperkte verstedelijking en het open landschap maken Groningen tot een van de donkerste provincies van Nederland, met rust en ruimte. Dat is niet alleen een bijzondere beleving voor liefhebbers van sterren en stilte, maar ook een kwaliteit van groot belang voor natuur, gezondheid en leefomgeving.
Donkerte is meer dan de afwezigheid van licht. Het is een waardevolle kwaliteit van onze leefomgeving. Duisternis draagt bij aan rust, gezondheid, natuurbehoud en het beleven van de sterrenhemel. Daarom zet de provincie Groningen zich in om donkerte te beschermen en waar mogelijk te versterken.
Een natuurlijk dag- en nachtritme is belangrijk voor onze gezondheid. Te veel kunstlicht in de avond en nacht kan invloed hebben op slaap, herstel en welzijn. Donkere nachten helpen ons lichaam om tot rust te komen.
Veel dieren zijn afhankelijk van de duisternis. Vleermuizen, nachtvlinders, trekvogels en andere nachtdieren gebruiken het donker om voedsel te vinden, zich voort te planten en zich te oriënteren. Kunstlicht kan deze natuurlijke processen verstoren. Ook planten en ecosystemen profiteren van een natuurlijk ritme van licht en donker.
Op donkere locaties zijn duizenden sterren zichtbaar en bij heldere omstandigheden zelfs de Melkweg. Op veel andere plekken wordt dit zicht belemmerd door lichtvervuiling. Donkerte maakt het mogelijk om de nachtelijke hemel te ervaren zoals die van nature hoort te zijn.
Donkerte en stilte zijn kernkwaliteiten van het Groningse landschap. Deze kwaliteiten willen we behouden en waar mogelijk versterken. Ze dragen bij aan een gezonde leefomgeving, biodiversiteit en de beleving van rust en ruimte. Daarom beschermen we stiltegebieden in het Waddengebied, het Eems-Dollardgebied en rond het Schildmeer, en hebben we extra aandacht voor stilte en donkerte in Westerwolde en het gebied ten westen van Winsum. Ook het Nationaal Park Lauwersmeer, met de status van Dark Sky Park, speelt een belangrijke rol bij het beschermen en beleven van de nachtelijke duisternis.
Het Nationaal Park Lauwersmeer behoort tot de donkerste plekken van Nederland en kreeg in 2016 de internationale status van Dark Sky Park. Deze status betekent dat de natuurlijke duisternis actief wordt beschermd en dat bezoekers de mogelijkheid krijgen om de nacht en de sterrenhemel te beleven.
Bij helder weer kun je hier genieten van een indrukwekkende sterrenhemel en zelfs de Melkweg waarnemen. Daarmee is het Lauwersmeergebied een van de belangrijkste plekken in Nederland om de waarde van donkerte zelf te ervaren.
In de Omgevingsvisie en het Milieuprogramma zetten we ons in voor het behoud en waar mogelijk de versterking van de duisternis in onze provincie. Daarbij is donkerte geen losstaand onderwerp, maar verbonden met natuur, gezondheid, biodiversiteit, energiebesparing en ruimtelijke kwaliteit.
In 2025 namen Provinciale Staten de motie ‘Mag het licht uit?’ aan. Met deze motie spraken de Staten de ambitie uit om Groningen actief donker te houden en waar mogelijk verder te verduisteren. Het doel is om van Groningen de donkerste provincie te maken.
Om dit te bereiken werkt de provincie samen met gemeenten, inwoners, natuurorganisaties, ondernemers en kennisinstellingen. We beperken waar mogelijk onnodige lichtuitstoot, stellen eisen aan verlichting bij activiteiten met veel lichtemissie en stimuleren het gebruik van slimme, afgeschermde en energiezuinige verlichting. Een voorbeeld hiervan is de aanpak van de lichtuitstoot in en rond de haven van Lauwersoog. Daarnaast monitoren we de duisternis in de provincie en volgen we welke maatregelen het meeste effect hebben.
Zo zorgen we ervoor dat toekomstige generaties ook kunnen genieten van donkere nachten, een rijke natuur en een heldere sterrenhemel.