Waterstof is een energiedrager. Net als aardgas kan waterstof worden gebruikt om elektriciteit en warmte op te wekken. Het verschil zit in de manier waarop waterstof wordt geproduceerd.

Die manier van produceren zie je terug in de kleur: grijs, blauw of groen.
Grijze waterstof wordt gemaakt uit fossiele brandstoffen, zoals aardgas of steenkool. Daarbij komt CO₂ vrij. 

Blauwe waterstof wordt ook gemaakt uit aardgas, maar de CO₂ die vrijkomt wordt afgevangen en opgeslagen. Daardoor is de uitstoot een stuk lager dan bij grijze waterstof.

Groene waterstof is de schoonste variant. Deze wordt gemaakt met elektriciteit uit zon en wind. Bij de productie en het gebruik komt geen CO₂ vrij. Dat maakt groene waterstof een belangrijke stap richting een klimaatneutrale energievoorziening.
 

Waterstof is een aanvulling op zon en wind. Zon en wind zijn belangrijke duurzame energiebronnen, maar ze leveren niet altijd energie op het moment dat we die nodig hebben. Soms is er een overschot aan stroom en op andere momenten juist te weinig.

Door duurzame elektriciteit om te zetten in waterstof, kan energie worden opgeslagen voor later gebruik. Bijvoorbeeld voor momenten waarop de zon niet schijnt of de wind niet waait.

Sommige sectoren, zoals de industrie en het zware transport, hebben zulke hoge en specifieke energiebehoeften, dat zij niet volledig kunnen overstappen op elektriciteit. In deze sectoren is waterstof vaak een schone en soms noodzakelijke oplossing. Ook wordt waterstof gebruikt als grondstof in industriële processen. Door waterstof in te zetten, kunnen ook deze sectoren stap voor stap verduurzamen.

Waterstof kan, net als aardgas, worden opgeslagen en vervoerd. Dat kan op verschillende manieren, afhankelijk van de afstand en de hoeveelheid.

Voor langere afstanden gebeurt het vervoer vaak met vrachtwagens, tanks of schepen. Dit is vooral een oplossing voor plekken die nog niet zijn aangesloten op een waterstofnetwerk, zoals havens of industriegebieden.

Waterstof is gemakkelijker te vervoeren dan stroom: dikke stroomkabels gaan de electrolyser in, terwijl een relatief dunne waterstofleiding de energie efficiënt kan afvoeren. Daardoor hoeven er minder zware stroomkabels door het landschap te worden aangelegd.

Voor vaste routes en kortere afstanden is het mogelijk om waterstof te vervoeren via pijpleidingen. Die werken vergelijkbaar met aardgasleidingen. Een deel van de bestaande gasleidingen is geschikt om om te bouwen naar waterstofleidingen. Zo kan bestaande infrastructuur opnieuw worden gebruikt. Tegelijkertijd is die ombouw niet eenvoudig. Het is technisch complex en kostbaar. Daarom zijn op sommige plekken ook nieuwe leidingen nodig. Die komen mogelijk naast de bestaande aardgasleidingen te liggen en worden zorgvuldig ingepast in de omgeving, in afstemming met grondeigenaren, inwoners en gemeenten.

Waterstof kan ook worden opgeslagen. Kleine hoeveelheden worden bovengronds opgeslagen in speciale tanks. Voor grotere hoeveelheden is ondergrondse opslag een mogelijkheid. Dit helpt om het vraag en aanbod beter in balans te houden en zorgt ervoor dat er genoeg waterstof beschikbaar is. Op welke manier het ondergronds opslaan goed en veilig kan, wordt onderzocht. 

In Groningen werken we aan een waterstofnetwerk voor het vervoer van waterstof naar grote industriële gebruikers, zoals in de Eemshaven en Delfzijl. Dit netwerk moet daarna onderdeel gaan uitmaken van het landelijke netwerk, dat industriële gebieden, opslaglocaties en internationale verbindingen met elkaar verbindt. Uiteindelijk zijn er ook regionale vertakkingen nodig. Daarmee kan waterstof vanuit grote industriegebieden verder worden verspreid naar kleinere industriegebieden in de provincie.

Waterstof draagt bij aan een schonere en toekomstbestendige industrie. Daarom stimuleert de provincie de ontwikkeling van waterstof in de regio.
De provincie heeft hierin een verbindende en richtinggevende rol. Ondernemers en organisaties met plannen voor waterstof kunnen terecht bij de provincie met vragen over locaties, vergunningen en mogelijke ondersteuning. Dat geldt voor de hele waterstofketen: van productie tot toepassing en afname.
Ook brengt de provincie partijen samen. Door bedrijven, kennisinstellingen en overheden met elkaar te verbinden, sluiten plannen beter op elkaar aan en kunnen initiatieven sneller worden gerealiseerd.
Daarnaast wordt de ontwikkeling van waterstof ondersteund met subsidies. Deze subsidies helpen bij de overstap van fossiele energie naar waterstof en ondersteunen bedrijven in de proces  en maakindustrie bij verduurzaming.

• De NPG‑subsidie Ontwikkeling waterstofketens
• De regeling Investeren in Toekomstbestendige Industrie

Samenwerking is essentieel. Daarom neemt de provincie deel aan regionale en (inter)nationale netwerken. Via deze netwerken wordt het belang van waterstof voor de regionale economie en werkgelegenheid onder de aandacht gebracht, onder andere in Den Haag en Brussel.

Waterstof speelt een belangrijke rol in de toekomstige energievoorziening. Tegelijkertijd is de technologie nog volop in ontwikkeling. De productie, het transport en de opslag van waterstof zijn complex en vragen om nieuwe infrastructuur, duidelijke afspraken en verdere innovatie.

Ontwikkelingen in andere landen hebben ook invloed op hoe waterstof zich in deze regio ontwikkelt. Dat maakt het een complex onderwerp met veel betrokken partijen. De provincie brengt bedrijven, overheden en andere organisaties bij elkaar, zodat zij kunnen samenwerken aan een nieuw waterstofsysteem.

In Noord Nederland wordt hier al actief aan gewerkt. Een voorbeeld is HyNorth, een samenwerkingsverband dat werkt aan een volledig waterstofecosysteem. In het HyHub-rapport staat beschreven hoe de Eemshaven en de Oostpolder kunnen uitgroeien tot een belangrijke waterstoflocatie voor Nederland en Europa. Hier kunnen productie, opslag, transport en gebruik van waterstof samenkomen.

Deze ontwikkeling sluit aan bij de ambitie om een energiesysteem te realiseren dat betaalbaar, betrouwbaar en toekomstbestendig is. Waterstof helpt daarbij door de industrie te verduurzamen en ruimte te bieden voor innovatie en werkgelegenheid. Zo wordt gewerkt aan een sterke waterstofeconomie en aan het behalen van de (regionale) klimaatdoelen.

Wil je meer weten over de ontwikkeling van waterstof in Noord-Nederland? 
Kijk dan op Waterstof - Provincie Groningen en Waterstofnetwerk Noord-Nederland Noord - Provincie Groningen