In het beekdal van het Dwarsdiep werken de provincie Groningen en het waterschap Noorderzijlvest samen aan ontwikkeling van nieuwe natuur in combinatie met inrichting van een waterbergingsgebied. Twee omvangrijke opgaven, die bijdragen aan vergroting van zowel de biodiversiteit als de waterveiligheid Groningen.
Door opgaven te combineren, zorgen we voor minder overlast voor de omgeving en beperken we het ruimtebeslag. Dit was de insteek bij het vaststellen van de provinciale omgevingsverordening in 2014.
Voor het Dwarsdiep zijn de opgaven zo uitgewerkt dat de maatregelen voor de diverse opgaven met elkaar samenhangen. Ze grijpen in elkaar en kunnen niet los van elkaar worden uitgevoerd. Denk hierbij aan grondverzet, aanpassingen in de waterhuishouding en daarbij behorende infrastructuur.
Samen dragen deze maatregelen bij aan de opgaven waterveiligheid, waterkwaliteit en natuurrealisatie.
Daarnaast dragen ze bij als opgaven voor het Nationaal Bestuursakkoord Water (wateroverlast landbouw), het Deltaplan Zoetwater (verdroging landbouw en natuur) en de aanpak van veenoxidatie. Deze integrale aanpak is in 2018 vastgelegd in het Provinciaal Inpassingsplan (PIP).
Het PIP voorziet voor deelgebied Dwarsdiep in de integrale realisatie van drie grote opgaven voor water, natuur en waterberging. Deze opgaven leveren bijdragen aan vergroting van zowel de biodiversiteit als de waterveiligheid in de provincie Groningen. De opgaven beïnvloeden elkaar en scheppen elkaars randvoorwaarden. De hoofddoelen zijn:
De realisatie van de waterberging vindt zijn oorsprong in het Nationaal Bestuursakkoord Water en vloeit voort uit project Droge voeten 2050. Voortvloeiend uit de wettelijke taak van Provinciale Staten hebben zij vastgesteld dat de waterbergingsgebieden in 2025 ingericht moeten zijn om aan de geldende waterveiligheidsnormen in 2025 te voldoen. Vanwege de integrale opgave is beperkte uitstel van de oorspronkelijke termijn geaccepteerd.
Het Dwarsdiep is een van de schakels die nog tot natuur moet worden omgevormd in het kader van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Belangrijke voorwaarde voor natuurontwikkeling in dit beekdal is verhoging van de grondwaterstand en het herstel van kwelstromen. Dat is nodig voor de ontwikkeling van bijzondere kwelafhankelijke natuur, zoals nat schraalland en vochtig hooiland.
De realisatie van de waterberging en natuur Dwarsdiep voorziet in het wegnemen van de ontbrekende schakel. Het gaat hierbij om de verdere realisatie van eco-hydrologische relaties in de kern van het Natuur Netwerk Nederland als van Droge Voeten. Zonder realisatie van de waterberging en natuur Dwarsdiep ontstaat er geen aaneengesloten verbinding van het natuurlijk beeksysteem. Hiermee ontbreekt een belangrijke waterberging binnen het totale maatregelenpakket Droge Voeten 2050. Zonder waterberging Dwarsdiep voldoet het maatregelenpakket Droge Voeten 2050 niet aan zijn doelstelling.
De plannen zijn uitgewerkt samen met de gebiedspartners en de streek. Sinds 2015 hebben we in dit kader intensief en zorgvuldig overleg gevoerd met grondeigenaren en andere betrokkenen in het Dwarsdiep gebied. Met de meeste grondeigenaren zijn vrijwillige overeenkomsten gesloten, waarbij percelen zijn gekocht, geruild en maatwerkafspraken zijn gemaakt. Over de laatste percelen, die nu nog in agrarisch gebruik zijn, is helaas geen overeenstemming bereikt.
Het beschikbaar krijgen van de percelen is echter noodzakelijk om de integrale opgaven voor waterveiligheid en natuur in het gebied te kunnen realiseren. Alleen daardoor kunnen we veilige opvang en afvoer van overtollig water realiseren bij hevige regenval. Om hiermee het risico op overstromingen en schade aan agrarische bedrijven en woongebieden te beperken en zoveel mogelijk te voorkomen. En om te kunnen voldoen aan de waterveiligheidsnormen die Provinciale Staten aan het waterschap Noorderzijlvest hebben opgelegd.
| 2014: | Besluit door Provinciale Staten: aanwijzen van regionale waterkeringen en vaststellen veiligheidsnormen. Aanwijzen waterbergingsgebieden De Drie Polders, Polder De Dijken-Bakkerom en het Dwarsdiep. De gebieden moeten in 2025 ingezet kunnen worden. |
| 2016: | Start van gesprekken met betrokken partijen. |
| December 2018 | Vaststelling van Provinciaal Inpassingsplan (PIP), waarmee de mogelijkheid ontstaan is om volledig schadeloos te stellen om onteigening te voorkomen. |
| November 2025 | Publicatie ontwerp-onteigeningsbeschikking en ter inzagelegging. |
| April 2026 | Besluitvorming onteigeningsbeschikking door Provinciale Staten. |
In 2018 heeft Provinciale Staten het provinciaal inpassingsplan vastgesteld. Dit plan vormt de wettelijke grondslag voor het voorbereiden en inzetten van een onteigening.
De provincie heeft de wettelijke plicht zorg te dragen voor de waterveiligheid en de normering voor waterveiligheid vast te stellen. Eerder vanuit de Waterwet en inmiddels vanuit de Omgevingswet. Op basis van deze wettelijke taak heeft Provinciale Staten op 10 december 2014 een besluit genomen waarin waterbergingsgebieden zijn aangewezen en veiligheidsnormen zijn vastgesteld. Aan de normen moet uiterlijk in 2025 worden voldaan en de waterbergingsgebieden moeten uiterlijk in 2025 zijn ingericht.
We hebben sinds 2015 veel gesprekken met grondeigenaren gevoerd. Met bijna alle eigenaren zijn we tot een overeenkomst gekomen. We hebben de tijd genomen om samen naar oplossingen toe te werken, bewust van het risico dat daarmee de uitvoering uitgesteld werd. De consequentie daarvan is dat we later met de uitvoering starten dan voorzien was. In vrijwel alle gevallen is het gelukt om tot overeenstemming te komen. Naar verwachting vinden de werkzaamheden plaats in 2026 en 2027.
In 2023 heeft Waterschap Noorderzijlvest getoetst wat de impact op de waterveiligheid is als het Dwarsdiep niet kan worden ingezet. De resultaten van de toetsing laten zien dat het Dwarsdiep noodzakelijk is om de waterveiligheid nu en in de toekomst te kunnen garanderen. In extreme situaties kan, ook na inzet van de bestaande waterbergingsgebieden, de boezem compleet vol komen te staan tot aan de waakhoogte. Dit betekent dat er een veiligheidsrisico optreedt, omdat mede door windwerking of stuwing de waterstanden lokaal op kunnen lopen bij dergelijke weersomstandigheden. Verder uitstellen van realisatie van de waterberging is vanuit waterveiligheidsoogpunt ongewenst. In periodes van hevige regenval kunnen we in deze te realiseren waterberging overtollig water opvangen, zodat we ongecontroleerde overstromingen op andere plaatsen voorkomen en dus droge voeten houden.
Onteigening voor nieuwe natuurontwikkeling alleen is niet aan de orde. In het Dwarsdiep werken we aan een meervoudige, integrale opgave voor waterberging, waterkwaliteit, waterkwantiteit en natuurontwikkeling.
Het geven van een onteigeningsbeschikking betekent niet dat daadwerkelijk zal worden onteigend Een onteigeningsbeschikking is één van de vereisten die nodig is voor een daadwerkelijke onteigening. Voordat het eigendom daadwerkelijk wordt ontnomen, moet de bestuursrechter een onteigeningsbeschikking nog bekrachtigen, dient de civiele rechter nog een uitspraak te doen over de (voorlopige) schadeloosstelling, dient een uitkering van de schadeloosstelling plaats te vinden en moet een notaris een onteigeningsakte inschrijven.
Een eigenaar of belanghebbende heeft op diverse momenten de mogelijkheid om zienswijzen kenbaar te maken of beroep in te stellen. Parallel aan de onteigeningsprocedure worden de onderhandelingen met de eigenaren en belanghebbenden onverminderd voortgezet om te trachten de onroerende zaken en annexe rechten alsnog minnelijk te verwerven. Indien dit slaagt dan wordt de onteigeningsprocedure voor de betreffende onroerende zaak stopgezet
Helaas is dat niet mogelijk. De integrale opgave waar we aan werken (voor waterberging, waterkwaliteit, waterkwantiteit en natuurontwikkeling) staat onder tijdsdruk. De urgentie is groot. Als we nu niks doen kunnen we de waterveiligheid niet garanderen. De waterberging moet zo snel mogelijk inzetbaar zijn om de waterveiligheid te kunnen borgen. Voor de waterkwaliteit en de natuurontwikkeling zijn afspraken met het rijk gemaakt om tijdig de opgaven te realiseren. Uitstel van dit project is dan ook geen optie.
Nee de percelen liggen niet te hoog. De percelen lopen af in de richting van de beek. Ze zullen deels onder water lopen en in zijn geheel vernatten door hoge grondwaterstanden als gevolg van de peilverhoging in het beekdal.
De onteigening vindt plaats vanwege integrale doelstellingen en niet alleen waterberging. Om de integrale opgaven toekomstbestendig te realiseren, moeten we het hele watersysteem in het Dwarsdiepgebied veranderen. De percelen zijn nodig voor de integrale inrichting van waterberging en natuur en het systeemherstel van het beekdal.