Om professionals hierbij te helpen, organiseerde de Hanze in opdracht van provincie Groningen de cursus Verduurzaming van Erfgoedpanden. Deelnemers uit verschillende vakgebieden kwamen samen om te leren wat er wél kan binnen de regels en hoe je dat op een verantwoorde manier doet.

“Je leert pas echt als je buiten je eigen vakgebied kijkt” 

Voor Thys Jaarsma, energieadviseur bij Bosman Duurzaam Advies, was de cursus een logische stap. Zijn werk draait om energieadvies, bouwfysica en installatietechniek, vooral in bestaande bouw. Monumenten zijn voor hem relatief nieuw terrein en juist daarom interessant. Thys werkte tijdens de cursus veel samen met Anne Wieringa van Wieringa bouwadvies.

“Anne ziet dingen vanuit monumentenzorg die ik niet zie. Ik kijk weer vanuit isolatie, ventilatie en installaties. Juist die combinatie maakt ons sterker.”

Thys wil zijn kennis verbreden om uiteindelijk richting het erfgoedregisseurschap (verbinder tussen erfgoedeigenaren, overheden, adviseurs en uitvoerders) te groeien. Begrijpen hoe anderen kijken is daarbij essentieel.

“Als ik weet waar een monumentenadviseur op let, kan ik daar in mijn eigen advies al rekening mee houden. Dat maakt samenwerking veel makkelijker.”

Wat hij het meest waardeerde aan de cursus? Niet de theorie, maar de ontmoetingen.

“Je kunt alles lezen, maar de echte waarde zit in de gesprekken met docenten, experts en medecursisten. Daar leer je het meest van.”

De praktijk van monumenten: keuzes die ertoe doen

Het bureau van Anne Wieringa adviseert eigenaren van historische panden over onderhoud, restauratie en verduurzaming.

“Ik wil een gebouw een zo goed mogelijke toekomst geven, zodat volgende generaties er nog steeds van kunnen genieten.”

De cursus laat zien welke mogelijkheden er zijn binnen de wet. De monumentale waarde van een pand bepalen is daarbij een belangrijk onderdeel.

“Een pand uit 1700 is anders gebouwd dan een pand uit 1900. Dat vraagt om andere keuzes.”

Daarnaast gaat het over lucht, warmte en vocht. Want wie isoleert, moet ook ventileren: “Het vocht in de lucht moet op de juiste manier weg kunnen.”

Voor Anne bevestigde de cursus dat zijn adviezen kloppen.

“Sommige eigenaren willen PUR onder een oude houten vloer spuiten. Maar dat kun je nooit meer verwijderen: het vernielt de monumentale waarde. Het aanbrengen van pur onder een houten vloer kan ervoor zorgen dat het vocht wordt ‘opgesloten’ waardoor er houtrot van de vloer kan ontstaan. Wij adviseren materialen die je later weer kunt weghalen.”

Kijken naar het geheel

Cursusleider Martijn Haitink, adviseur erfgoed bij Het Oversticht, hamert erop dat verduurzamen begint met afstand nemen: eerst het grotere geheel zien, dus de ambitie, het gebruik en de monumentale waarden, voordat je in maatregelen duikt. Hij wil cursisten vooral meegeven dat je niet direct in oplossingen moet denken, maar eerst begrijpen wat het pand nodig heeft. Door die brede blik te combineren met elkaars expertise ontstaan uiteindelijk betere, beter passende plannen.

Samen leren, samen beter worden

Zowel Thys als Anne benadrukken hoe waardevol het is dat de cursus verschillende disciplines samenbrengt zoals bijvoorbeeld adviseurs (zowel energieadviseurs als erfgoedadviseurs), architecten, gemeenten en de provincie Groningen.

“We kunnen veel van elkaar leren,” zegt Anne.

Thys vult aan: “Het netwerk dat je opbouwt is goud waard. Je weet wie je kunt bellen als je straks een vraag hebt.”

Beiden pleiten voor nóg meer samenwerking in toekomstige edities, bijvoorbeeld door groepsopdrachten of een gezamenlijke appgroep.

“Dan blijft de verbinding ook na de cursus bestaan.”

Verduurzaming als gezamenlijke opgave

De uitdagingen bij het verduurzamen van erfgoed zijn groot: technische beperkingen, regelgeving, oude bouwmethoden en nieuwe duurzaamheidsnormen. Maar juist die complexiteit maakt het werk interessant.

Thys: “Ik wil mensen helpen. Als iemand hoge energielasten heeft of zoekt naar comfort, dan wil ik iets kunnen betekenen. Dat geeft mij energie.”

Anne: “Je moet keuzes maken die het pand én de toekomst dienen. Dat vraagt vakmanschap én liefde voor het gebouw.”

Een cursus die bijdraagt aan het behoud van Gronings erfgoed

De cursus Verduurzaming van Erfgoedpanden laat de mogelijkheden van verduurzaming zien binnen historisch behoud. Het doorbreekt barrières in een noodzakelijke transitie. Door kennis te delen, disciplines te verbinden en samen te zoeken naar oplossingen, ontstaat er ruimte voor duurzame keuzes die het karakter van Groningen behouden.

En dat is precies waar het om draait: erfgoed dat niet alleen mooi is om naar te kijken, maar ook klaar is voor de toekomst.